EU wil AVG-regels voor FATCA verduidelijken: wat betekent dit voor u?

De EU-lidstaten willen verduidelijken dat belastingdiensten onder voorwaarden herhaaldelijk persoonsgegevens mogen doorgeven aan landen buiten de Europese Unie. Dit is relevant voor FATCA en de jaarlijkse doorgifte van financiële gegevens aan de Verenigde Staten. De verduidelijking is nog geen definitieve wet. Voor Amerikanen en toevallige Amerikanen in Nederland verandert er daarom nu niets aan de rapportage door banken of aan eventuele eigen aangifteverplichtingen.

Wat wil de Europese Raad verduidelijken?

De Raad van de Europese Unie stelde op 21 oktober 2026 zijn onderhandelingspositie vast over het Digital Omnibus. Dat is een pakket met voorgestelde wijzigingen en verduidelijkingen van Europese digitale regels, waaronder de Algemene verordening gegevensbescherming, de AVG.

In de gepubliceerde Raadstekst staat dat doorgiften op grond van artikel 49, lid 1, onder d, van de AVG niet per definitie incidenteel hoeven te zijn. Het internationale gegevensverkeer tussen belastingdiensten wordt uitdrukkelijk genoemd. Volgens de Raad kan zo’n doorgifte dus ook herhaald plaatsvinden wanneer dit noodzakelijk is voor een zwaarwegend algemeen belang.

Deze tekst sluit aan bij voorstellen die Spanje in 2026 binnen de EU heeft ingebracht. Spanje wilde meer juridische duidelijkheid voor structurele internationale uitwisseling van belastinggegevens. In de berichtgeving over die voorstellen werd FATCA uitdrukkelijk als voorbeeld genoemd.

Is de AVG nu al aangepast?

Nee. De Raad heeft een onderhandelingspositie vastgesteld, geen definitieve wetswijziging. Het Europees Parlement moet nog een eigen positie aannemen. Daarna onderhandelen het Parlement en de Raad over de uiteindelijke tekst.

Ook staat FATCA niet bij naam in de gepubliceerde onderhandelingspositie. De tekst spreekt breder over internationale gegevensuitwisseling tussen belastingdiensten. Bovendien blijven andere AVG-eisen relevant, zoals noodzakelijkheid, proportionaliteit, gegevensminimalisatie en passende waarborgen.

Het is daarom te vroeg om te zeggen dat de EU FATCA definitief heeft goedgekeurd of dat iedere overdracht van fiscale gegevens voortaan zonder meer is toegestaan.

Waarom is er discussie over FATCA en privacy?

Op grond van FATCA identificeren Nederlandse financiële instellingen bepaalde rekeningen die verband houden met Amerikaanse personen. De bank rapporteert de gegevens aan de Nederlandse Belastingdienst. De Belastingdienst stuurt de rapporteerbare informatie vervolgens door naar de Amerikaanse belastingdienst, de IRS.

Afhankelijk van de rekening en de toepasselijke regels kan het gaan om gegevens zoals de naam, het adres, het Amerikaanse fiscale identificatienummer, het rekeningnummer, het saldo of de waarde aan het einde van het jaar en bepaalde inkomsten of opbrengsten.

De AVG verbiedt niet automatisch iedere doorgifte buiten de Europese Economische Ruimte. Hoofdstuk V van de AVG bevat verschillende mogelijke grondslagen en waarborgen. Artikel 49 kent onder meer een uitzondering voor doorgiften die noodzakelijk zijn wegens gewichtige redenen van algemeen belang.

De juridische discussie gaat vooral over de vraag of die uitzondering ook geschikt is voor automatische, periodieke en grootschalige gegevensoverdracht onder FATCA. Daarnaast bestaan vragen over de proportionaliteit, de rechten van betrokkenen, de bewaartermijnen, de beschikbare rechtsmiddelen en de mate waarin de Verenigde Staten vergelijkbare informatie teruggeven.

Wat speelt er in de Belgische FATCA-procedure?

De discussie werd urgenter door een Belgische procedure over de gegevens van zogenoemde accidental Americans. De Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit oordeelde in 2023 dat bepaalde FATCA-doorgiften onrechtmatig waren. Het Marktenhof in Brussel vernietigde die eerste beslissing echter en stuurde de zaak terug naar de autoriteit.

In april 2025 nam de Belgische autoriteit een nieuwe beslissing. Ook daartegen stelde de Belgische Staat beroep in. Het Marktenhof heeft vervolgens dertien prejudiciële vragen voorgelegd aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Het Europese Hof moet onder meer verduidelijken hoe de artikelen 46, 49 en 96 van de AVG op FATCA moeten worden toegepast, welke waarborgen nodig zijn en of de wederkerigheid van de gegevensuitwisseling een rol speelt. De procedure is nog niet afgerond. Er bestaat dus nog geen definitieve Europese uitspraak die FATCA goedkeurt of verbiedt.

Wat betekent dit voor Amerikanen in Nederland?

Voorlopig blijft het bestaande Nederlandse FATCA-kader van toepassing. De Europese onderhandelingen en de Belgische rechtszaak hebben de rapportage niet automatisch stopgezet. Uw bank kan u daarom nog steeds vragen naar uw geboorteplaats, nationaliteit, fiscale woonplaats en Amerikaanse TIN of SSN.

Ontvangt u zo’n verzoek, controleer dan precies wat de bank vraagt. Vul geen nummer in dat u niet heeft en onderteken geen verklaring waarvan u de betekenis niet begrijpt. Wanneer u niet weet of de Verenigde Staten u als US person beschouwen, kunt u eerst de uitleg lezen over de toevallige Amerikaan en over geboorte in de Verenigde Staten.

Het is daarnaast belangrijk om drie zaken uit elkaar te houden:

• Rapportage door uw bank: de financiële instelling beoordeelt of uw rekening onder FATCA moet worden gerapporteerd.
• Uw eigen Amerikaanse rapportage: bankrapportage vervangt geen mogelijke FBAR of Form 8938. Of u deze formulieren moet indienen, hangt af van uw persoonlijke situatie en de afzonderlijke voorwaarden en grenzen.
• Belasting betalen: een aangifte- of informatieplicht betekent niet automatisch dat u ook Amerikaanse belasting moet bijbetalen.

Meer algemene uitleg over de mogelijke Amerikaanse belastingplicht vanuit Nederland vindt u in het kenniscentrum van Americans Overseas.

Raakt FATCA ook een niet-Amerikaanse partner?

Heeft u samen met een Amerikaanse partner een gezamenlijke rekening, dan kan die rekening in de FATCA-rapportage terechtkomen. Dat betekent niet dat de niet-Amerikaanse partner daardoor zelf Amerikaans belastingplichtig wordt. Het kan wel betekenen dat rekeninggegevens, waaronder het volledige saldo of de volledige waarde van een gezamenlijke rekening, in de rapportage worden opgenomen.

Juist daarom is het privacydebat ook voor partners relevant. Vraag uw bank welke gegevens worden verwerkt, op welke grondslag dat gebeurt en welke rechten u heeft. De uitkomst kan afhangen van de rekening, de betrokken personen en de gegevens die de bank moet rapporteren.

Welke ontwikkelingen moet u volgen?

Twee Europese trajecten zijn nu van belang. Het eerste is de verdere behandeling van het Digital Omnibus door het Europees Parlement en de onderhandelingen over de definitieve tekst. Het tweede is de toekomstige uitspraak van het Hof van Justitie in de Belgische FATCA-zaak.

Totdat daar meer duidelijkheid over bestaat, zijn twee stellige conclusies niet juist. De AVG heeft FATCA niet automatisch buiten werking gesteld. Tegelijk heeft de Europese Unie nog niet definitief bepaald dat iedere structurele FATCA-doorgifte aan alle privacyvoorwaarden voldoet.

De stand op 3 november 2026 is beperkter: de Raad wil verduidelijken dat herhaalde fiscale gegevensoverdracht wegens een zwaarwegend algemeen belang mogelijk kan zijn. Over de toepassing daarvan op FATCA en de vereiste waarborgen bestaat nog juridisch debat.

Laat u informeren bij Americans Overseas

Wij, de oprichters van Americans Overseas, zijn geboren in Nederland en hebben onze Amerikaanse nationaliteit gekregen via onze (Amerikaanse) moeder.

Toen wij rond 2013 voor het eerst over het belastingverdrag Nederland Amerika hoorden, heerste er bij ons ongeloof (dit kan toch niet waar zijn), woede (waarom kan men dit zomaar doen), angst (krijg ik nu boetes of problemen), en paniek (wat moet ik doen).

Het is (helaas) wel waar dat er een Amerikaanse belastingplicht is voor Nederlanders die de Amerikaanse nationaliteit door geboorte hebben verkregen. Er was voor ons geen informatie van de lokale overheid, het consulaat verwees ons naar de IRS, en de IRS was ondoordringbaar.

Wij zijn daarom dit initiatief begonnen om mensen te helpen met goede informatie, onnodige paniek te voorkomen, en vrijblijvend en kosteloos hulp aan te bieden. Indien gewenst en nodig beschikken wij over een netwerk van betaalbare professionals (accountants), die u verder kunnen helpen met uw Amerikaanse belastingverplichtingen.

Neem nu contact op voor meer informatie

Bronnen

• Raad van de Europese Unie: onderhandelingsmandaat Digital Omnibus, document ST 14756/26,
• Raad van de Europese Unie: Raad bepaalt positie over vereenvoudiging digitale regelgeving,
• EUR-Lex: Verordening (EU) 2016/679, Algemene verordening gegevensbescherming.
• Europese Commissie: voorstel voor herschikking van de richtlijn administratieve samenwerking, COM(2026) 308,
• Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit: Marktenhof legt dertien prejudiciële vragen over FATCA voor
• Hof van Justitie van de Europese Unie: prejudiciële vragen in zaak C-804/25.
• IRS: vergelijking van de vereisten voor Form 8938 en de FBAR.